Πριν 2 μέρες, ένα περιστατικό που εκτυλίχθηκε στην Κρήτη με πρωταγωνίστριες τρεις φοιτήτριες που κάνουν οτοστόπ σε περιοχή των Χανίων. Ένας 21χρονος οδηγός τις παραλαμβάνει. Λίγο αργότερα, αρνείται να τις αφήσει, αγνοεί τις εκκλήσεις τους, αλλάζει πορεία και τις εγκλωβίζει στο όχημα.
Οι φοιτήτριες ειδοποιούν την αστυνομία, δίνοντας στίγμα. Ακολουθεί καταδίωξη. Ο οδηγός επιχειρεί να αποφύγει τον έλεγχο των Αστυνομικών Αρχών και τελικά συλλαμβάνεται. Όμως δεν σταματάμε εκεί. Όσο παράλογο κι αν ακούγεται, αυτό το περιστατικό δεν είναι μοναδικό. Είναι το πιο πρόσφατο σε μια σειρά γεγονότων που αναδεικνύουν ένα βαθύ και διαχρονικό πρόβλημα: την ελλιπή κουλτούρα προσωπικής ασφάλειας, ειδικά σε νέους ανθρώπους και, ακόμη πιο συγκεκριμένα, σε νεαρές γυναίκες.
Η ουσία του προβλήματος: Ρομαντικοποιούμε το ρίσκο
Το οτοστόπ υπήρξε για χρόνια σύμβολο ελευθερίας, αυθορμητισμού και «περιπέτειας». Όμως η εποχή έχει αλλάξει. Δεν ζούμε σε κοινωνίες όπου η καλοσύνη του ξένου είναι δεδομένη. Ο δρόμος δεν είναι ουδέτερος. Και ο άγνωστος δεν είναι πάντα ακίνδυνος.
Στην ψηφιακή εποχή της προβολής και της εξωτερίκευσης, πολλοί παραβατικοί τύποι καλλιεργούν διαδικτυακά το προφίλ του «επικίνδυνου, αλλά θελκτικού». Το είδαμε και εδώ: Ο 21χρονος είχε ανεβάσει βίντεο με επικίνδυνη οδήγηση στο TikTok και το Instagram, επιδιώκοντας θαυμασμό, ντοπαρισμένος από τα likes.
Σε τέτοια μυαλά, η ανθρώπινη ζωή γίνεται διακοσμητικό στοιχείο της αυτοπροβολής. Και για να είμαστε ειλικρινείς, το είδος αυτό του κινδύνου έχει φύλο. Είναι κατά βάση γυναίκες που στοχοποιούνται, ιδίως όταν είναι νέες, χαλαρές και ανυποψίαστες.
Η έμφυλη διάσταση του κινδύνου
Το περιστατικό των Χανίων είναι ηχηρή υπενθύμιση ότι η έμφυλη βία δεν εκδηλώνεται μόνο στο σπίτι ή στις σχέσεις. Μπορεί να είναι τυχαία, στιγμιαία, επιθετική ή παθητική, και να ξεκινά από την αντίληψη του άνδρα ότι έχει εξουσία στο χώρο και στο χρόνο των γυναικών.
Ο 21χρονος οδηγός:
- Αγνόησε τις παρακλήσεις τους να σταματήσει και να τις αποβιβάσει
- Παραβίασε τα όριά τους
- Τις κατακράτησε παράνομα στο ίδιο του το όχημα
- Αδιαφόρησε για τον φόβο τους και έδειξε παραληρηματική απόλαυση της κυριαρχίας του.
Αυτό είναι μορφή έμφυλης βίας. Όχι γιατί χτύπησε ή παρενόχλησε, αλλά γιατί έλεγξε τη θέληση και την ασφάλεια τριών νέων γυναικών, παρά τη ρητή τους άρνηση. Και το έκανε με απόλυτη αυτοπεποίθηση. Γιατί; Διότι θεωρούσε ότι δεν θα έχει συνέπειες. Διότι σε ένα βαθύτερο επίπεδο η κοινωνία μας συγχωρεί και συχνά απομειώνει τέτοια περιστατικά ως «παρεξήγηση» ή «παρανόηση».
Ο πατέρας-συνεργός: μια κοινωνία που εκτρέφει την ατιμωρησία
Κατά την καταδίωξη, ο πατέρας του 21χρονου επιχειρεί να εμποδίσει την αστυνομία. Συγκεκριμένα, εμβολίζει το περιπολικό όχημα, προκειμένου να βοηθήσει τον γιο του να διαφύγει.
Αυτή η πράξη δεν είναι απλώς απαράδεκτη, είναι εγκληματική.
Ένας γονιός που, αντί να συνδράμει την απόδοση Δικαιοσύνης, επιλέγει να καλύψει, να υποθάλψει και να ενισχύσει μια παραβατική συμπεριφορά, είναι μέρος του προβλήματος.
Πρόκειται για ενεργή συνέργεια σε έγκλημα και αποτυπώνει με τραγικό τρόπο τη σιωπηλή αλλά και ενεργή συνενοχή πολλών σε περιστατικά έμφυλης ή ένοπλης βίας.
Η σημασία της αντίληψης κινδύνου
Η αφέλεια δεν είναι ντροπή. Η έλλειψη εκπαίδευσης στην προσωπική ασφάλεια είναι όμως κενό που πληρώνεται ακριβά. Πόσοι νέοι γνωρίζουν:
- πώς να αξιολογήσουν έναν άγνωστο οδηγό;
- τι να προσέξουν σε ένα αυτοκίνητο που τους προσεγγίζει;
- πώς να χρησιμοποιήσουν τις λειτουργίες έκτακτης ανάγκης του κινητού τους;
- πώς να κερδίσουν χρόνο μέχρι να φτάσει βοήθεια;
Η αντίληψη του τι είναι «ασφαλές» δεν είναι έμφυτη. Χτίζεται και διδάσκεται. Θα πρέπει να ξεκινά από την οικογένεια, το σχολείο και την κοινωνία.
Ενδεικτικά:
- Βλέπουμε συμπεριφορά και τρόπο ομιλίας. Χρησιμοποιούμε τη διαίσθησή μας: Αν κάτι δεν μας «κάθεται καλά» φεύγουμε αμέσως.
- Πριν μπούμε, καταγράφουμε ακόμη και πρόχειρα την πινακίδα κυκλοφορίας / Στέλνουμε γρήγορο μήνυμα: «Με πήρε ένας άγνωστος οδηγός, πινακίδα ΧΧΧ-1234, κατεύθυνση προς Χ».
- Ενεργοποιούμε κοινή χρήση τοποθεσίας (live location) ή έχουμε έτοιμο το SOS/Emergency Call.
- Προσποιούμαστε πως κάποιος μας περιμένει στο επόμενο σημείο («Ο αδελφός μου είναι στο φούρνο εκεί μπροστά»).
- Αν νιώσουμε κίνδυνο, βρίσκουμε αφορμή να κατεβούμε σε σημείο με κόσμο ακόμη και με φωνές.
- Αν χρειαστεί, ανοίγουμε πόρτα ή παράθυρο και φωνάζουμε: «φωτιά!», «βοήθεια!», «με κλέβουν!» Είναι λέξεις που κινητοποιούν τους γύρω.
Γενικότερες συμβουλές
- Μην κάνεις ποτέ οτοστόπ. Η εξοικονόμηση χρόνου ή χρημάτων δεν αξίζει όσο η ακεραιότητά σου.
- Ενημέρωνε πάντα κάποιον για τη διαδρομή σου. Φίλο, γονιό, συγκάτοικο.
- Χρησιμοποίησε εφαρμογές live εντοπισμού τοποθεσίας.
- Έχε έναν «κωδικό ασφαλείας» με φίλους. Μία λέξη-σύνθημα που θα σημαίνει «Δεν είμαι καλά, κάλεσε βοήθεια».
- Έχε δικαίωμα στην αλλαγή γνώμης. Επιβιβάστηκες αλλά νιώθεις άβολα; Ζήτα να σταματήσει, και αν δεν το κάνει, ανοίγεις την πόρτα ή φωνάζεις.
- Κάλεσε το 112 ακόμη και αν αμφιβάλλεις. Κάθε δευτερόλεπτο μετρά.
Η άμεση κινητοποίηση της αστυνομίας, η επαγγελματική διαχείριση, οι βολές στις ρόδες και η διάσωση των φοιτητριών έδειξαν πως όταν το κράτος λειτουργεί σωστά και αποτελεσματικά, ζωές σώζονται.
Όμως αυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι οι κοπέλες έζησαν έναν εφιάλτη. Η ζημιά έγινε. Ο φόβος φυτεύτηκε. Ας μάθουμε από αυτό…
Ένα μήνυμα για όλους μας
Ας μη ρομαντικοποιούμε το ρίσκο. Ας μη συγχωρούμε την επιθετικότητα. Ας εκπαιδεύσουμε τα παιδιά μας να λένε «όχι», να φεύγουν, να φωνάζουν, να σώζουν τον εαυτό τους χωρίς να αισθάνονται ντροπή.
Και ας μάθουμε και στα αγόρια μας, στους άνδρες μας, πως η ελευθερία των άλλων δεν είναι παιχνίδι, είναι όριο απαραβίαστο.
Γίνε εσύ ο πρώτος που βάζει τα όριά του. Και τα τηρεί.
